LPG ला पर्याय : पुण्यातील NCL च्या शास्त्रज्ञांनी विकसित केला ‘DME’ वायू
पुणे : ऊर्जा क्षेत्रात मोठी क्रांती घडवून आणण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल उचलत पुण्यातील CSIR–नॅशनल केमिकल लॅबोरेटरी (NCL) येथील शास्त्रज्ञांनी ‘डायमिथाइल ईथर’ (DME) हा पर्यायी इंधन वायू विकसित केला आहे. जागतिक पातळीवर एलपीजीच्या पुरवठ्यात निर्माण होणाऱ्या व्यत्ययांच्या पार्श्वभूमीवर हा वायू LPG साठी एक सक्षम पर्याय ठरू शकतो, असा विश्वास संशोधकांनी व्यक्त केला आहे.
या नव्या तंत्रज्ञानात DME वायूच्या निर्मितीसाठी विशेष प्रकारच्या उत्प्रेरकाचा (कॅटॅलिस्ट) वापर करण्यात येतो. सध्या NCL मध्ये सुरू असलेल्या प्रायोगिक प्रकल्पातून दररोज सुमारे २५० किलो DME वायूचे उत्पादन केले जात आहे. या प्रकल्पाद्वारे या तंत्रज्ञानाची कार्यक्षमता आणि व्यावसायिक वापरासाठीची क्षमता तपासली जात आहे.
संशोधकांच्या मते, DME चे भौतिक आणि ज्वलन गुणधर्म LPG सारखेच आहेत. त्यामुळे सध्या घरगुती आणि औद्योगिक वापरासाठी उपलब्ध असलेल्या गॅस सिलिंडर आणि पायाभूत सुविधांमध्ये मोठे बदल न करता या वायूचा वापर करता येऊ शकतो. स्वयंपाकासाठी तसेच विविध औद्योगिक प्रक्रियांमध्ये हा वायू सहजपणे वापरता येईल, अशी शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
ऊर्जा तज्ज्ञांच्या मते, DME चे उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर सुरू झाल्यास भारताचे आयात केलेल्या LPG वर असलेले अवलंबित्व कमी होण्यास मदत होईल. यामुळे देशाच्या ऊर्जा सुरक्षेला बळ मिळेल आणि स्वदेशी तंत्रज्ञानाच्या आधारे पर्यायी इंधनाच्या क्षेत्रात भारताला महत्त्वाची झेप घेता येईल.
NCL च्या या संशोधनामुळे भविष्यात स्वस्त, पर्यावरणपूरक आणि स्वदेशी इंधनाचा पर्याय उपलब्ध होण्याची आशा व्यक्त केली जात असून ऊर्जा क्षेत्रात हा एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.