फिनलंडची 'मुक्त कारागृह' संकल्पना : शिक्षेपेक्षा पुनर्वसनाला प्राधान्य
फिनलंडची ‘मुक्त कारागृह’ संकल्पना : शिक्षेपेक्षा पुनर्वसनाला प्राधान्य
विशेष प्रतिनिधी
जगभरातील तुरुंग व्यवस्थेमध्ये कडक सुरक्षा, उंच भिंती, काटेरी तारांचे कुंपण आणि कठोर पहारा हे नेहमीचे चित्र असते. मात्र फिनलंडने ‘मुक्त कारागृह’ (Open Prison) ही आगळीवेगळी संकल्पना यशस्वीपणे राबवत कैद्यांच्या पुनर्वसनाचा नवा आदर्श निर्माण केला आहे.
या कारागृहांमध्ये ना उंच भिंती असतात, ना काटेरी तारांचे कुंपण, ना कैद्यांच्या हातात बेड्या. त्याऐवजी कैद्यांना ठरावीक नियमांच्या अधीन राहून मुक्तपणे काम करण्याची, शिक्षण घेण्याची, वाहन चालविण्याची तसेच सामान्य नागरिकांप्रमाणे जीवन जगण्याची संधी दिली जाते. मात्र, रात्री कारागृहात परतणे अनिवार्य असते. या नियमाचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कठोर कारवाई केली जाते.
या व्यवस्थेमुळे कैद्यांचा समाजाशी संपर्क कायम राहतो. अनेक कैदी शहरातील विविध आस्थापनांमध्ये नोकरी करतात, काही शिक्षण पूर्ण करतात, तर काहींना कुटुंबीयांशी नियमित संपर्क ठेवण्याची मुभाही असते. त्यामुळे शिक्षा भोगतानाच त्यांचे सामाजिक पुनर्वसन सुरू होते.
फिनलंडचा दृष्टिकोन असा आहे की, केवळ कठोर शिक्षा देऊन गुन्हेगार सुधारत नाहीत; त्याऐवजी त्यांना समाजात पुन्हा सन्मानाने उभे राहण्याची संधी दिल्यास पुनर्वसन अधिक प्रभावी ठरते.
या प्रयोगाचे सकारात्मक परिणामही दिसून आले आहेत. उपलब्ध माहितीनुसार, फिनलंडमध्ये तुरुंगातून सुटल्यानंतर पुन्हा गुन्हा करणाऱ्यांचे प्रमाण सुमारे २० ते ३० टक्के आहे. अनेक इतर देशांमध्ये हे प्रमाण ५० ते ७० टक्क्यांपर्यंत असल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळे गुन्हेगाराला केवळ शिक्षा न देता त्याच्या सुधारणेवर भर दिल्यास त्याचा लाभ व्यक्तीबरोबरच समाजालाही होऊ शकतो, हे फिनलंडच्या या मॉडेलने अधोरेखित केले आहे.
