अत्याधुनिक तंत्रज्ञान, संशोधन, कौशल्य विकास आणि ग्रामीण विकास यांचा संगम साधत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर तंत्रशास्त्र विद्यापीठ (बाटू), लोणेरे प्रगतीची नवी दिशा निर्माण करत आहे. IBM Quantum च्या ‘Qiskit Fall Fest 2026’ या जागतिक उपक्रमासाठी विद्यापीठाची जगभरातील १६० संस्थांमध्ये निवड झाली आहे. त्याचबरोबर बांबू कौशल्य विकास, स्टार्टअप्सना प्रोत्साहन आणि ग्रामीण भागातील पाणीपुरवठा अशा विविध क्षेत्रांत विद्यापीठाने उल्लेखनीय कामगिरी केली आहे.
विद्यापीठात आयोजित तीन दिवसीय क्वांटम तंत्रज्ञान प्रशिक्षण, कार्यशाळा आणि हॅकॅथॉनचे उद्घाटन उच्च व तंत्रशिक्षण मंत्री चंद्रकांतदादा पाटील यांच्या उपस्थितीत करण्यात आले. या उपक्रमातून विद्यार्थ्यांना क्वांटम संगणनासारख्या भविष्यातील महत्त्वाच्या तंत्रज्ञानाची ओळख करून देण्याबरोबरच संशोधन आणि प्रत्यक्ष प्रयोगांच्या संधी उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न करण्यात येत आहे. या कार्यक्रमात १५० विद्यार्थी आणि ५० प्राध्यापक सहभागी झाले आहेत.
क्वांटम तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रातील या वाटचालीला महाराष्ट्र क्वांटम तंत्रज्ञान मिशनचीही जोड मिळाली आहे. या मिशनअंतर्गत विद्यापीठाला २.५० कोटी रुपयांचा निधी मंजूर झाला आहे. त्यामुळे क्वांटम तंत्रज्ञानातील संशोधन, प्रशिक्षण आणि कौशल्य विकासाला चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे. जागतिक तंत्रज्ञान क्षेत्रात होणाऱ्या बदलांच्या पार्श्वभूमीवर विद्यार्थ्यांना आधुनिक ज्ञान आणि संशोधनाच्या संधी उपलब्ध करून देण्याच्या दृष्टीने हा उपक्रम महत्त्वाचा ठरणार आहे.
तंत्रज्ञानाबरोबरच स्थानिक संसाधनांचा प्रभावी वापर करून रोजगारनिर्मिती करण्यावरही विद्यापीठाने भर दिला आहे. बांबू कौशल्य विकास व संशोधन केंद्राच्या माध्यमातून बांबू उद्योगाला प्रोत्साहन देण्याचा प्रयत्न सुरू आहे. बांबूपासून विविध उपयुक्त वस्तू तयार करणे, त्यासाठी आवश्यक कौशल्ये विकसित करणे आणि स्थानिक पातळीवर उद्योजकतेच्या संधी निर्माण करणे, यामुळे ग्रामीण भागातील युवकांना रोजगाराचे नवे पर्याय उपलब्ध होऊ शकतात.
विद्यापीठातील इनक्युबेशन केंद्र नवकल्पनांना प्रोत्साहन देत असून, विद्यार्थ्यांच्या कल्पनांचे प्रत्यक्ष व्यवसाय किंवा स्टार्टअपमध्ये रूपांतर करण्यासाठी उपयुक्त व्यासपीठ उपलब्ध करून देत आहे. संशोधन, तंत्रज्ञान आणि उद्योजकता यांची सांगड घालून नव्या उद्योगांना चालना देणे, हा या उपक्रमाचा महत्त्वाचा भाग आहे.
ग्रामीण विकासाच्या क्षेत्रातही विद्यापीठाने योगदान दिले आहे. रोटरी इंटरनॅशनलच्या सहकार्याने उभारण्यात आलेल्या दोन बंधाऱ्यांमुळे ३० हून अधिक गावांच्या पाणीपुरवठ्याला आधार मिळाला आहे. पाण्याची उपलब्धता वाढविणे, स्थानिक नागरिकांना दिलासा देणे आणि ग्रामीण भागातील मूलभूत सुविधांना बळकटी देणे, या दृष्टीने हा उपक्रम महत्त्वपूर्ण ठरत आहे.
एकीकडे क्वांटम संगणनासारख्या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानातील जागतिक उपक्रमात सहभाग, तर दुसरीकडे बांबू उद्योग, स्टार्टअप्स आणि जलसंधारणाच्या माध्यमातून स्थानिक विकासाला हातभार, अशी बहुआयामी वाटचाल ‘बाटू’ने सुरू केली आहे. शिक्षण केवळ पदवीपुरते मर्यादित न ठेवता संशोधन, रोजगारनिर्मिती आणि समाजोपयोगी उपक्रमांशी जोडण्याचा विद्यापीठाचा प्रयत्न यातून दिसून येतो.
ज्ञान, विज्ञान आणि सामाजिक बांधिलकी यांचा समतोल साधत ‘बाटू’ची ही वाटचाल भविष्यात विद्यार्थ्यांसाठी नव्या संधी निर्माण करण्याबरोबरच ग्रामीण महाराष्ट्राच्या विकासालाही हातभार लावू शकते.
