मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील आपल्या अस्सल अभिनयाने, भारदस्त आवाजाने आणि प्रत्येक भूमिकेला जिवंत करण्याच्या विलक्षण सामर्थ्याने रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणारे ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचे आज, ८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी पहाटे गोव्यात निधन झाले. ते ७५ वर्षांचे होते.
पहाटे झोपेत असतानाच त्यांना तीव्र हृदयविकाराचा झटका (Massive Cardiac Arrest) आला. त्यानंतर डॉक्टरांनी त्यांना वाचविण्यासाठी सुमारे ४५ मिनिटे अथक प्रयत्न केले; मात्र त्यांना पुन्हा शुद्धीवर आणण्यात यश आले नाही. त्यांच्या निधनाने भारतीय चित्रपटसृष्टीवर आणि त्यांच्या असंख्य चाहत्यांवर दुःखाचा डोंगर कोसळला आहे.
नाना पाटेकर हे केवळ अभिनेते नव्हते ते अभिनयाची एक स्वतंत्र शाळा होते. पडद्यावर त्यांनी साकारलेले प्रत्येक पात्र आपल्या अभिनयाच्या ताकदीने आणि भावनांच्या तीव्रतेने प्रेक्षकांच्या मनात कायमचे घर करून गेले. ‘क्रांतिवीर’, ‘परिंदा’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘अब तक छप्पन’, ‘नटसम्राट’ यांसारख्या चित्रपटांमधून त्यांनी आपल्या अभिनयाची विलक्षण ताकद सिद्ध केली.
त्यांच्या अभिनयात दिखावा नव्हता; होती ती सहजता, तीव्रता आणि माणसाच्या भावविश्वाला थेट भिडण्याची ताकद. चेहऱ्यावरचा राग, डोळ्यांतील वेदना, संवादातील आक्रमकता किंवा उपरोधिक हास्य—त्यांच्या अभिनयातील प्रत्येक छटा पडद्यावर खरी वाटायची. त्यांची ठाम संवादफेक आणि प्रभावी आवाज ही त्यांच्या अभिनयाची खास ओळख बनली.
दीर्घ आणि उल्लेखनीय कारकिर्दीत नाना पाटेकर यांनी अनेक मान-सन्मान मिळवले. राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांसह विविध पुरस्कारांनी त्यांचा गौरव झाला. २०१३ मध्ये त्यांना पद्मश्रीने सन्मानित करण्यात आले.
मात्र नाना पाटेकर यांची ओळख केवळ रुपेरी पडद्यापुरती मर्यादित नव्हती. समाजातील सामान्य माणसाच्या प्रश्नांशी त्यांचे नाते होते. शेतकरी आणि गरजूंसाठी त्यांनी केलेले सामाजिक कार्य त्यांच्या संवेदनशील व्यक्तिमत्त्वाची वेगळी बाजू अधोरेखित करणारे ठरले.
आज त्यांचा आवाज शांत झाला आहे…पण त्यांनी साकारलेली पात्रे कधीच शांत होणार नाहीत. त्यांचे संवाद पुन्हा पुन्हा कानावर पडतील, त्यांच्या भूमिका पुन्हा पुन्हा डोळ्यांसमोर येतील आणि प्रत्येक वेळी जाणवेल हा कलाकार किती मोठा होता! काही कलाकार पडद्यावर येतात आणि निघून जातात; पण काही कलाकार पडदा संपल्यानंतरही रसिकांच्या मनात कायम जिवंत राहतात. नाना पाटेकर हे त्यापैकीच एक.
त्यांच्या जाण्याने भारतीय चित्रपटसृष्टीने एक असामान्य कलाकार गमावला आहे, तर रसिकांनी आपला मनस्वी आणि लाडका कलाकार गमावला आहे. त्यांच्या अभिनयाची ऊर्जा, त्यांची संवादफेक आणि त्यांनी साकारलेली असंख्य पात्रे पुढील अनेक पिढ्यांच्या स्मरणात राहतील.
ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांच्या पवित्र स्मृतींना विनम्र अभिवादन! भावपूर्ण श्रद्धांजली!
