₹२,००० पेक्षा अधिक व्यापारी UPI व्यवहारांवर MDR लागू होण्याची शक्यता; शुल्काबाबत चर्चेला वेग

₹२,००० पेक्षा अधिक व्यापारी UPI व्यवहारांवर MDR लागू होण्याची शक्यता; शुल्काबाबत चर्चेला वेग

नवी दिल्ली :

देशातील डिजिटल पेमेंट व्यवस्थेचा कणा बनलेल्या UPI व्यवहारांमध्ये सातत्याने वाढ होत असताना, ₹२,००० पेक्षा अधिक रकमेच्या काही व्यापारी UPI व्यवहारांवर Merchant Discount Rate (MDR) आकारला जाण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. त्यामुळे व्यापारी वर्ग तसेच ग्राहकांमध्ये या संभाव्य बदलाबाबत चर्चा सुरू झाली आहे.

नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) च्या आकडेवारीनुसार, ऑगस्ट २०२६ मध्ये UPI व्यवहारांनी प्रथमच एका महिन्यात २४ अब्जांचा टप्पा ओलांडत २४.५१ अब्ज व्यवहारांचा विक्रमी उच्चांक गाठला. या काळात दररोज सरासरी सुमारे ७९१ दशलक्ष व्यवहार झाले असून, त्यांचे सरासरी दैनिक मूल्य सुमारे ₹९६,२०५ कोटी असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. म्हणजेच दर सेकंदाला अंदाजे ९,१०० UPI व्यवहार प्रक्रिया होत आहेत.

₹२,००० पेक्षा अधिक रकमेचे व्यवहार एकूण UPI व्यवहारांच्या तुलनेने कमी प्रमाणात असले तरी त्यांच्या एकूण व्यवहार मूल्यामध्ये मोठा वाटा असल्याचे सांगितले जाते. MDR म्हणजे Merchant Discount Rate, म्हणजे डिजिटल पेमेंट स्वीकारण्यासाठी व्यापाऱ्याकडून बँक किंवा पेमेंट सेवा पुरवठादाराकडून आकारले जाणारे शुल्क. सध्या UPI च्या बहुतांश व्यापारी व्यवहारांसाठी शून्य-MDR धोरणामुळे व्यापाऱ्यांवर थेट व्यवहार शुल्काचा भार नाही.

संभाव्य शुल्काबाबत सरकारकडून ग्राहकांकडून थेट शुल्क आकारले जाणार नसल्याचे सांगितले जात असले, तरी व्यापाऱ्यांवरील अतिरिक्त खर्चाचा परिणाम वस्तू व सेवांच्या किमतींवर होऊन अप्रत्यक्षपणे ग्राहकांवर पडू शकतो, अशी चिंता व्यक्त केली जात आहे. भारताच्या शून्य-MDR धोरणाबाबत आंतरराष्ट्रीय पेमेंट कंपन्यांकडून यापूर्वीही भूमिका मांडण्यात आली आहे. त्यामुळे UPI शुल्काच्या धोरणातील कोणताही बदल डिजिटल पेमेंटच्या भविष्यासाठी महत्त्वाचा ठरणार आहे.